Tarihsel Bir Kişi Olarak Tantalos

Antikçağ’da çoğu zaman Smyrna’nın ismi, efsanevi kral Tantalos’la birlikte anılır. Hatta kimi dönemler Smyrna için Tantalos Naulokhon (Tantalos’un Limanı) ifadesi kullanılır. Roma yıllarından, Cumhuriyet’in kurulduğu yıllara kadar Smyrna’dan geçen gezginler, Yamanlar Dağı eteklerinde, körfeze hakim bir pozisyonda yerleştirilmiş ve bugün yerinde olmayan mezarın Tantalos’a ait olduğu varsayımıyla hareket etmişlerdi. Bununla birlikte Tantalos gerçekten tarihsel bir kişilik ise, yaşadığı yıllar Hellen mitolojisinin benzer efsanevi figürleri gibi Geç Tunç Çağları olmalıdır (MÖ 1500-MÖ 1200). Sözü geçen ve tahrip edilmeden önce araştırılma fırsatı bulunmuş mezarın kendisinin ise Arkaik Dönem’e ait olduğu tespit edilmiştir (MÖ 7.yy sonu-MÖ 6.yy başı).  

Antikçağ Yazarlarının Gözüyle Tantalos

Tacitus: MS 17 yılında İzmir ve çevresinde oldukça şiddetli yıkıma neden olan depremin ardından, Smyrna kentinin önde gelenleri Roma Senatosu huzuruna çıkarlar. Burada yaptıkları konuşmada, kentlerinin kurucuları arasında Tantalos’u da göstermektedirler. (Annales IV, 56) 

Strabon: Eseri Geographika’nın değişik yerlerinde Tantalos’u konu eden Strabon’un ilgi alanı, Tantalos’un dillere destan zenginliği, onun Sipylos (Yamanlar Dağı) eteklerindeki krallığı ve bu krallığın büyük bir deprem sonucu yıkılmasıdır. (Geographika I. 3. 17; XII. 8. 2; XII. 8. 18; XIV. 5. 28) 

Pausanias: Tantalos’un Sipylos’taki krallığı ve bu krallığın bir deprem sonucu yıkılmasından bahseder. Belirttiğine göre, depremin ardından krallığın yerinde bir göl oluşmuştur. (Naturalis Historia II. 93; V. 29) 

Aelius Aristeides: Smyrna’da yaşamış ünlü hatip Aristeides de Pausanias’a benzer görüşlerdedir. Tantalos’un kenti Sipylos eteklerindeydi ve bir depremin ardından gölün içine gömülmüştü. (Orations I. 371) 

Mitolojide Tantalos

Çeşitli farklı versiyonlarına rağmen genellikle üzerinde uzlaşılan, Tantalos’un, baştanrı Zeus ve Plouto’nun oğlu olduğudur. Plouto, aslında zenginlik anlamına gelir ve refahın dişi bir kişilik (personifikasyon) kazanmış biçimidir. Tantalos'un tanrıların tanrısının ve zenginliğin çocuğu olarak anılması anlamlıdır.  

Sipylos Dağı’nda yaşamış ve (ailevi köklerinden beklenebileceği gibi) dillere destan zenginliğe sahip bir krallığın (Tantalis) kurucusu ve hükümranı olarak efsanelere geçmişti. Kahramanı olduğu az sayıdaki mitolojik öykünün hepsinde ortak vurgu, onun bir şekilde cezalandırıldığı (ve hatta lanetlendiği), krallığının büyük bir yıkım yaşadığı ve lanetinin çocuklarına da (Pelops ve Niobe) miras kaldığıdır. 

Konu edildiği öykülerde, tanrıları küçük düşürmeye çalışması, kendini tanrılarla kıyasa girmesi ve onlarla didişmesi anlatılır: Hermes’e yalan yere yemin etmesi; Troia’nın kurucusu İlios’la çekişmeye girmesi veya Zeus’un gözdesi Ganymedes’i kaçırması gibi. Fakat en popüler hikayesi, tanrıları davet ettiği bir yemekte, kendi oğlunu kesip, tanrılara yedirmeye çalışmasıdır. Bu iğrenç olay üzerine tanrıların büyük öfkesini çekmiş ve sonsuza kadar sürecek bir cezaya çarptırılmıştı. Homeros’un naklettiğine göre ebedi bir açlık ve susuzluk yaşamaya mahkum edilmiştir. Boynuna kadar suya gömülmüş olduğu halde, su içemiyor; çünkü ağzını suya değdirmeye davrandığı an, su hemen çekiliyordu; başının üstünde meyvelerle dolu bir dal sallandığı halde, meyveleri koparmaya uzandığı an, dal hemen yükseliyordu.