Smyrna'da kent olgusunun en kuvvetli görüldüğü süreç Arkaik Dönem (650-546) içerisindedir. Bu yüzyılda, mimarlık ve ticaret alanında büyük gelişme görülür. Bunun kültür alanına yansıması da, duygusal ve zarif bir üsluba sahip Kolophonlu Mimnermos'un Smyrna'ya yerleşmesi olarak gösterilebilir.

Yazılı kaynaklardan öğrendiğimize göre, 7.ve 6.yy'ın ilk yarısında Miletos, Lesbos, Erythrai ve Samos tiranların idaresindeydi.

Hellen dünya görüşünün demokratik ilkeleri Smyrna'da bu dönemin konut mimarisinde birbirleri ile eşdeğer ölçülerdeki konutlar üzerinde belirgindir. Ancak H Açması'nda ortaya çıkarılan, kentin tam ortasında, en güvenceli yerinde bulunan dar ve uzun bir avlunun etrafındaki yedi büyük mekan ile zeytinyağı üreten bir işlik, bu yapı topluluğunun önemli bir soyluya, bir tirana ya da bir krala ait olduğunu göstermektedir. Kentin Nekropolis bölümündeki 600 tarihlerine ait Tantalos Mezarı da buna bir işaret olsa gerektir. Yamanlar'ın güney sırtlarında tek başına denizden 205m yükseklikte, çevreye egemen biçimde bir zamanlar yükselen bu yapı ancak bir krala ya da bir “tyran”a aitti ve bu tiran Miletoslu Thrasyboulos'la aşağı yukarı çağdaş idi. Böylece şimdilik Smyrna'nın da öteki İon kentlerinde olduğu üzere hem ilk dönemlerde hem de parlak çağda krallar ya da “tyran”lar tarafından idare edildiğini bir varsayım olarak kabul etmemiz gerekiyor.

Kentin başında bir kral ya da tiran olsa da, kentin idare edilişinde demokratik taraflar vardı. örneğin Athena Tapınağı'nın terasları yapılırken, batı terasın batı yarısı eksiktir. Buradaki yapıya gösterilen saygı ya da mülkiyet hakkı, bu uygulamayı gerektirmiştir. Bu yapı ancak Alyattes saldırısı esnasında tahrip gördükten sonra tapınağın batı terasının batı yarısı tamamlanmıştır. Yine de görülür ki terasın batı duvarı düz olmayıp, batısındaki evlerin doğu duvarına paralel olarak dönüş yapmıştır.

Smyrna'da tiran adı bilinmez ama tiranlık idaresinin göstergeleri vardır. Bunlara ek olarak Athena Tapınağı'nda bulunan bronz adak çubuğun üzerindeki “Protarkhos oğlu Oinotimos bu adağı Athena'ya sundu” yazıtındaki baba oğul isimleri de, onların Eski İzmir kenti için ne denli önemli olduklarına işaret etmektedir. Ayrıca 630 tarihlerine ait, uzun Toplantı Megaronu, işlevi bakımından bir kralın ya da tiranın, soylularla Smyrna'nın sorunlarını tartıştığı bir mekan olmalıdır.

5. ve 4.yy'larda da demokratik bir gücün güdümünde bir krallık ya da tiranlıkla idare edildiği kanısındayız. özellikle 4.yy'da kentin idare şeklinin tiranlık ya da beylik olduğunu 14 odalı yapı topluluğunun varlığı göstermektedir. Odaların avluya bakan yüzlerindeki rektagonal taş işçiliği ile aynı türde duvar işçiliği gösteren karşı yamaçlardaki çifte tümülüsler de (bugün bu tümülüslerden tek örnek kalmıştır) bunun bir kanıtı olsa gerektir.

11.yy'da bir Aiol kenti olarak kurulan Smyrna, özellikle 650-546 tarihleri arasında Aiolis Bölgesi'nin en büyük ve en önemli yerleşmesidir. Yazılı kaynaklardan öğrendiğimize göre Kolophon, Erythrai ve Teos şehir merkezinde oturan İonlar, Panionion hareketiyle kuzeye doğru yayılmışlar, Smyrna, Klazomenai ve Phokaia kentlerini işgal etmişlerdir. Herodotos'un anlattığı Kolophonlu İonların Bayraklı'ya yerleşmelerine karşın, İzmir'in Aiol özelliğinin Pers istilasına kadar hiçbir şekilde kaybolmadığı ele geçen verilerden görülmektedir. Kuruluşundaki Aiol niteliğine rağmen, daha sonraki süreçlerde yaşananlar, Smyrna'nın 12 Aiol kenti arasında sayılmamasına neden olur:

...Aiollerin kentlerine gelince, onlar da şunlardır: Phrikon'un kenti denilen Kyme, Larissa, Neonteikhos, Temnos, Killa, Notion, Aigiroessa, Pitane, Aigai, Myrina, Gryneia; eski on bir Aiol sitesi bunlardır; on ikinci olan Smyrna'yı, İonlar konfederasyondan ayırmışlardı...

Bakınız nasıl kaybettiler Aioller Smyrna'yı: Politik karşıtlarına yenik düşen ve yurtlarından göç eden Kolophonlular bu kente sığınmışlardı. Bu Kolophonlu sürgünler, Smyrnalıların, Dionysos bayramını kutlamak üzere surların dışına çıktıkları zamanı beklediler, sonra kapıları kapatıp kenti ele geçirdiler. Bütün Aioller yardıma koştular; bir anlaşma yapıldı; İonlar bütün taşınabilir eşyayı geri verecekler, Aioller de bunları alıp Smyrna'dan çıkacaklar. Smyrnalılar kabul ettiler, öbür on bir kent bunları paylaşıp kendi yurttaşları arasına kattılar.
Herodotos, I, 149-150

Herodotos'un naklettiği bu el değiştirmenin tarihine dair kesin veriler bulunmamakla birlikte, arkeolojik açıdan bazı sonuçlara da ulaşılmıştır:

“Bugün için İonların İzmir'e, daha Erken-protogeometrik dönemde (Mö 1000'ler) gelmeye başladıkları ve Aiollerle bir arada yaşadıkları kesin olarak belirmektedir. Bu nedenle 1-3 tabakasına (Mö 1000-875/850) Aiol-İon yerleşmesi adını vermenin yanlış olmayacağı kanısındayız.” ⁽¹⁾

Mö 1000'li yıllardan hemen sonra varlığını gösteren İon kültürüne ait malzemelere ve Herodotos'un anlattığı İon istilasına rağmen, Smyrna'nın bir İon kenti olarak çok sonraları kabul edilmesi de bir diğer ilginç bir tutumdur.

Adınız

Email

Başlık

Yorum

Yazı Alanını Daralt | Genişlet

Yorum Ekleyin